Yazı Detayı
12 Mayıs 2019 - Pazar 21:42 Bu yazı 185 kez okundu
 
İran’la Savaş mı?
Dr.İsmail Kemal
ismailkemal65@gmail.com
 
 

Ortadoğu üzerinde yine kara bulutlar dolaşıyor. ABD ile İran arasındaki gerginlik hızla tırmanıyor. ABD-İran gerginliği tüm dünyada kaygılara neden oluyor. The Economist dergisi bu hafta konuyu kapağına taşıyarak “Collision course” başlığını kullandı. Bu durumun esas sorumlusu Donald Trump’tır. ABD’nin bölgeye USS Abraham Lincoln uçak gemisini, Tarruz Grubu ile Bombardıman Görev Gücü göndermesi, İran’nın Devrim Muhafızlarını terörist örgüt ilan etmesi, Türkiye dahil bazı ülkelerin İran’dan petrol ithal etmelerine izin verilmesinin iptali ve ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun Irak’a yaptığı sürpriz ziyaret bunun somut göstergeleri. ABD Savunma Bakanlığı Orta Doğu'ya "USS Arlington" amfibi savaş gemisini ve bir Patriot hava savunma bataryasını sevk ettiğini de açıkladı. ABD İran’a karşı “Maksimum baskı” politikası uyguluyor. İran’ın bir yıllık beklemeden sonra 8 Mayıs’ta nükleer anlaşmanın bazı bölümlerine uymayacağı yönündeki açıklaması ve 60 günlük süre tanıması da artan gerginliğin göstergesi. İran’ın tepkisi hala ölçülü ve iyi hesaplanmış. Tahran, AB, Rusya ve Çin’in yardımı ile bir çıkış yolu bulmak istiyor. Trump ise İran’ın açıklamasına cevap olarak yeni yaptırımlar açıkladı. İran’ın çelik ve alaminyum sektörlerini hedef aldı. Tek taraflı olarak nükleer anlaşmadan çekilen ABD’nin İran’ın tavrından şikayetçi olması akıl almaz bir şey.  

 

2015 yılında İran’la varılan nükleer anlaşmanın (JCPOA) en önemli sonuçlarından biri Ortadoğu’da korkunç bir savaş tehlikesini ortadan kaldırmasıydı. Nükleer anlaşma sonrasında Ortadoğu ve dünya rahat bir nefes almıştı. İran anlaşmaya itaat etmişti. ABD Başkanı Donald Trump’ın 8 Mayıs 2018’de nükleer anlaşmadan çekilme ve İran’a yaptırımlar uygulama kararı durumu değiştirdi. Belli ki Trump yönetimi İran’la gerginliği artırma peşinde. Sonuçta Trump’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Dışişleri Bakanı Pompeo savaş taraftarı olmakla biliniyorlar. İran ve Avrupa, JCPOA’yı korumak istiyorlar ama işin nereye varacağını tahmin etmek zor.

 

Belli ki Trump yönetimi İran rejimini izole ederek boğma peşinde. Uygulanan yaptırımlar İran ekonomisine büyük zarar veriyor. IMF bu yıl İran GSYİH’nın yüzde 6 oranında azalacağını tahmin ediyor. Ekonomik zorlukların yükünü halk çekiyor. Amerikalılar İran’da rejim değişikliği peşinde. Ülkede istikrarsızlık yaratmayı hedefliyorlar. Ekonomik zorlukların halkı rejime karşı ayaklanmaya iteceğini umut ediyorlar. Bu gerçekçi bir beklenti değil. “Maksimum baskı” politikası şimdiye dek başarılı olmadı. Peki, İran’ı yönetenlerin bu baskılara cevabı ne olacak? Geri adım atmaları olasılığı oldukça zayıf. Dikkatli ve ihtiyatlı davranmaları bekleniyor. Tabii çeşitli yöntemlerle bölgede ABD’ye bedel ödetme yolunu da seçebilirler. Bu konuda ellerinde farklı alternatifler, araçlar var. Bölgede bir çok “dostları” var. Gelişmeler bu mecraya girerse savaş tehlikesi artacak. Her iki tarafta da şahinlerin ön plana çıkması tehlikeli senaryoyu güçlendirecektir.

 

Trump yönetimi İran’a karşı uyguladığı bilek bükme politikalarında İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerden destek alıyor. İsrail ve Suudi Arabistan İran’la nükleer anlaşmaya şiddetle karşı çıkmış, Trump’ın anlaşmadan çekilme kararını sevinçle karşılamışlardı. Netanyahu hükümeti İran’a yönelik tehditlerini artırmış durumda. Ancak İran’ın bölgesel ittifakları da küçümsenemez. İran, rakiplerinin hatalarından iyi yararlanarak Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’a kadar uzanan bir nüfuz alanı oluşturdu. ABD’yi en fazla rahatsız eden de bu. Tabii bir de İran’ın balistik füze programı rahatsızlık yaratıyor. Ne var ki şu anda İran bölgede güçlü konumda ve ABD’nin bunu geri püskürtmesi zor.

 

ABD ve İran savaş istemediklerini söyleseler de oluşan durum tehlikeli. ABD’nin askeri alanda attığı adımlar savaş tehlikesini artırıyor. ABD Irak’ta yaptığı büyük hatayı tekrarlar mı? Bolton, Pompeo gibiler ABD’nin askeri gücüne güvenerek savaş taraftarı olabilirler. Ne de olsa Bolton Irak savaşının mimarlarından biriydi. Ama bu şahinlerin Ortadoğu hesapları yanlış çıkabilir. Evet ABD askeri olarak üstündür. İran’a büyük zarar verebilir. Ne var ki, İran da ABD’ye ciddi zarar verebilir. Asimetrik saldırılar gerçekleştirebilir. Savaş çıkış yolu değildir. Hiç kimsenin yararına olmaz. İran’la devam eden anlaşmazlıkların çözümlenmesinin en iyi yolu diplomasidir. Çatışma kaçınılmaz değildir. Diplomasi sorunlara çözüm üretebilir. Yeter ki iyi niyet olsun. İran’ın açıkladığı 60 günlük süre bitince ne olacak? Bekleyip göreceğiz. Ciddi bir krizle karşı karşıya olduğumuza kuşku yok. Krizi aşmak için soğukkanlı, yaratıcı yaklaşımlara ihtiyaç var.

 
Etiketler: İran’la, Savaş, mı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
19 Temmuz 2019
Dünyada Enerji Durumu
64 Okunma.
15 Temmuz 2019
S-400 Füzeleri Varırken
82 Okunma.
12 Temmuz 2019
Türkiye Niçin Yalnız?
80 Okunma.
07 Temmuz 2019
Yunanistan Sandık Başında
56 Okunma.
04 Temmuz 2019
Aşırı Sıcaklar
39 Okunma.
30 Haziran 2019
G20 Zirvesine Bakış
40 Okunma.
24 Haziran 2019
Dünya Nüfus Beklentisi
89 Okunma.
21 Haziran 2019
Mursi’nin Öldürülmesi
47 Okunma.
17 Haziran 2019
Körfezde Tehlikeli Gerginlik
106 Okunma.
14 Haziran 2019
S-400, F-35 Krizi
94 Okunma.
10 Haziran 2019
Sudan’da Tiananmen
116 Okunma.
07 Haziran 2019
Ortadoğu’yu Şekillendiren Savaş
86 Okunma.
02 Haziran 2019
Tiananmen Meydanı
96 Okunma.
31 Mayıs 2019
“Yüzyılın Şakası”
140 Okunma.
27 Mayıs 2019
Theresa May: Yolun Sonu
145 Okunma.
25 Mayıs 2019
Felakete Doğru mu?
116 Okunma.
20 Mayıs 2019
Müslüman Kardeşler Terörist mi?
207 Okunma.
17 Mayıs 2019
ABD-Çin Ticaret Savaşları
141 Okunma.
10 Mayıs 2019
Biyolojik Çeşitlilik Tehlikede
153 Okunma.
06 Mayıs 2019
Demokrasinin Performansı
110 Okunma.
02 Mayıs 2019
Silahlanma Yarışları
137 Okunma.
26 Nisan 2019
Sri Lanka Katliamı
165 Okunma.
22 Nisan 2019
Komedyen Devlet Başkanı
188 Okunma.
19 Nisan 2019
Notre Dame Trajedisi
165 Okunma.
15 Nisan 2019
Sudan: Mücadeleye Devam
165 Okunma.
12 Nisan 2019
Dünyanın En İlginç Seçimleri
202 Okunma.
08 Nisan 2019
Netanyahu’nun Kaderi
224 Okunma.
05 Nisan 2019
NATO 70 Yaşında
274 Okunma.
01 Nisan 2019
Theresa May’in Sonu
238 Okunma.
29 Mart 2019
Cezayir, Sudan: Demokratik Değişim Yakın Mı?
226 Okunma.
25 Mart 2019
Kazakistan’da Siyasi Değişim (Mi?)
212 Okunma.
22 Mart 2019
Katliam ve Seçimler
252 Okunma.
17 Mart 2019
Yeni Zelanda Katliamı
322 Okunma.
14 Mart 2019
İngiltere: Bundan Sonra Ne Olacak?
278 Okunma.
10 Mart 2019
Brexit: Kritik Hafta
322 Okunma.
07 Mart 2019
Macron Ne Diyor?
359 Okunma.
04 Mart 2019
Hindistan Ve Pakistan Ateşle Oynamamalı
333 Okunma.
02 Mart 2019
Ah Brexit, Vah Brexit
320 Okunma.
25 Şubat 2019
Böcekler ve Geleceğimiz
376 Okunma.
22 Şubat 2019
Gitmeyi Bilmeyen Liderler
450 Okunma.
19 Şubat 2019
Münih Güvenlik Konferansı
672 Okunma.
14 Şubat 2019
Enerji Devlerinin Sorumluluğu
200 Okunma.
10 Şubat 2019
Batı Avrupa, Doğu Avrupa
204 Okunma.
08 Şubat 2019
Tsipras’ın Türkiye Ziyareti
196 Okunma.
03 Şubat 2019
İran Devrimi 40 Yaşında
206 Okunma.
31 Ocak 2019
Sudan’da Değişim Olacak Mı?
205 Okunma.
Haber Yazılımı