Yazı Detayı
12 Mayıs 2019 - Pazar 21:42 Bu yazı 256 kez okundu
 
İran’la Savaş mı?
Dr.İsmail Kemal
ismailkemal65@gmail.com
 
 

Ortadoğu üzerinde yine kara bulutlar dolaşıyor. ABD ile İran arasındaki gerginlik hızla tırmanıyor. ABD-İran gerginliği tüm dünyada kaygılara neden oluyor. The Economist dergisi bu hafta konuyu kapağına taşıyarak “Collision course” başlığını kullandı. Bu durumun esas sorumlusu Donald Trump’tır. ABD’nin bölgeye USS Abraham Lincoln uçak gemisini, Tarruz Grubu ile Bombardıman Görev Gücü göndermesi, İran’nın Devrim Muhafızlarını terörist örgüt ilan etmesi, Türkiye dahil bazı ülkelerin İran’dan petrol ithal etmelerine izin verilmesinin iptali ve ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun Irak’a yaptığı sürpriz ziyaret bunun somut göstergeleri. ABD Savunma Bakanlığı Orta Doğu'ya "USS Arlington" amfibi savaş gemisini ve bir Patriot hava savunma bataryasını sevk ettiğini de açıkladı. ABD İran’a karşı “Maksimum baskı” politikası uyguluyor. İran’ın bir yıllık beklemeden sonra 8 Mayıs’ta nükleer anlaşmanın bazı bölümlerine uymayacağı yönündeki açıklaması ve 60 günlük süre tanıması da artan gerginliğin göstergesi. İran’ın tepkisi hala ölçülü ve iyi hesaplanmış. Tahran, AB, Rusya ve Çin’in yardımı ile bir çıkış yolu bulmak istiyor. Trump ise İran’ın açıklamasına cevap olarak yeni yaptırımlar açıkladı. İran’ın çelik ve alaminyum sektörlerini hedef aldı. Tek taraflı olarak nükleer anlaşmadan çekilen ABD’nin İran’ın tavrından şikayetçi olması akıl almaz bir şey.  

 

2015 yılında İran’la varılan nükleer anlaşmanın (JCPOA) en önemli sonuçlarından biri Ortadoğu’da korkunç bir savaş tehlikesini ortadan kaldırmasıydı. Nükleer anlaşma sonrasında Ortadoğu ve dünya rahat bir nefes almıştı. İran anlaşmaya itaat etmişti. ABD Başkanı Donald Trump’ın 8 Mayıs 2018’de nükleer anlaşmadan çekilme ve İran’a yaptırımlar uygulama kararı durumu değiştirdi. Belli ki Trump yönetimi İran’la gerginliği artırma peşinde. Sonuçta Trump’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Dışişleri Bakanı Pompeo savaş taraftarı olmakla biliniyorlar. İran ve Avrupa, JCPOA’yı korumak istiyorlar ama işin nereye varacağını tahmin etmek zor.

 

Belli ki Trump yönetimi İran rejimini izole ederek boğma peşinde. Uygulanan yaptırımlar İran ekonomisine büyük zarar veriyor. IMF bu yıl İran GSYİH’nın yüzde 6 oranında azalacağını tahmin ediyor. Ekonomik zorlukların yükünü halk çekiyor. Amerikalılar İran’da rejim değişikliği peşinde. Ülkede istikrarsızlık yaratmayı hedefliyorlar. Ekonomik zorlukların halkı rejime karşı ayaklanmaya iteceğini umut ediyorlar. Bu gerçekçi bir beklenti değil. “Maksimum baskı” politikası şimdiye dek başarılı olmadı. Peki, İran’ı yönetenlerin bu baskılara cevabı ne olacak? Geri adım atmaları olasılığı oldukça zayıf. Dikkatli ve ihtiyatlı davranmaları bekleniyor. Tabii çeşitli yöntemlerle bölgede ABD’ye bedel ödetme yolunu da seçebilirler. Bu konuda ellerinde farklı alternatifler, araçlar var. Bölgede bir çok “dostları” var. Gelişmeler bu mecraya girerse savaş tehlikesi artacak. Her iki tarafta da şahinlerin ön plana çıkması tehlikeli senaryoyu güçlendirecektir.

 

Trump yönetimi İran’a karşı uyguladığı bilek bükme politikalarında İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerden destek alıyor. İsrail ve Suudi Arabistan İran’la nükleer anlaşmaya şiddetle karşı çıkmış, Trump’ın anlaşmadan çekilme kararını sevinçle karşılamışlardı. Netanyahu hükümeti İran’a yönelik tehditlerini artırmış durumda. Ancak İran’ın bölgesel ittifakları da küçümsenemez. İran, rakiplerinin hatalarından iyi yararlanarak Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’a kadar uzanan bir nüfuz alanı oluşturdu. ABD’yi en fazla rahatsız eden de bu. Tabii bir de İran’ın balistik füze programı rahatsızlık yaratıyor. Ne var ki şu anda İran bölgede güçlü konumda ve ABD’nin bunu geri püskürtmesi zor.

 

ABD ve İran savaş istemediklerini söyleseler de oluşan durum tehlikeli. ABD’nin askeri alanda attığı adımlar savaş tehlikesini artırıyor. ABD Irak’ta yaptığı büyük hatayı tekrarlar mı? Bolton, Pompeo gibiler ABD’nin askeri gücüne güvenerek savaş taraftarı olabilirler. Ne de olsa Bolton Irak savaşının mimarlarından biriydi. Ama bu şahinlerin Ortadoğu hesapları yanlış çıkabilir. Evet ABD askeri olarak üstündür. İran’a büyük zarar verebilir. Ne var ki, İran da ABD’ye ciddi zarar verebilir. Asimetrik saldırılar gerçekleştirebilir. Savaş çıkış yolu değildir. Hiç kimsenin yararına olmaz. İran’la devam eden anlaşmazlıkların çözümlenmesinin en iyi yolu diplomasidir. Çatışma kaçınılmaz değildir. Diplomasi sorunlara çözüm üretebilir. Yeter ki iyi niyet olsun. İran’ın açıkladığı 60 günlük süre bitince ne olacak? Bekleyip göreceğiz. Ciddi bir krizle karşı karşıya olduğumuza kuşku yok. Krizi aşmak için soğukkanlı, yaratıcı yaklaşımlara ihtiyaç var.

 
Etiketler: İran’la, Savaş, mı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
13 Eylül 2019
Demokrasinin Sonu mu?
233 Okunma.
09 Eylül 2019
Kaftancıoğlu’ndan Çok Korkmuşlar
450 Okunma.
06 Eylül 2019
Brexit Kazanı Fokur Fokur
369 Okunma.
02 Eylül 2019
İngiliz Demokrasisine Darbe
382 Okunma.
30 Ağustos 2019
Afganistan’da Barış Olacak Mı?
394 Okunma.
25 Ağustos 2019
Kritik G7 Zirvesi
435 Okunma.
23 Ağustos 2019
Enerjide Geçiş Dönemi
278 Okunma.
18 Ağustos 2019
Keşmir Krizi Büyüyor
524 Okunma.
16 Ağustos 2019
Protestolar: Hong Kong, Rusya
288 Okunma.
12 Ağustos 2019
AB’nin Zayıf Halkası İtalya
131 Okunma.
09 Ağustos 2019
Su Stresi Artarken
200 Okunma.
05 Ağustos 2019
Çin ve Dünyamız
199 Okunma.
29 Temmuz 2019
Mitsodakis Gelirken
139 Okunma.
25 Temmuz 2019
Boris Johnson Dönemi
71 Okunma.
21 Temmuz 2019
Körfez’de Sular Isınırken
85 Okunma.
19 Temmuz 2019
Dünyada Enerji Durumu
132 Okunma.
15 Temmuz 2019
S-400 Füzeleri Varırken
139 Okunma.
12 Temmuz 2019
Türkiye Niçin Yalnız?
144 Okunma.
07 Temmuz 2019
Yunanistan Sandık Başında
120 Okunma.
04 Temmuz 2019
Aşırı Sıcaklar
100 Okunma.
30 Haziran 2019
G20 Zirvesine Bakış
102 Okunma.
24 Haziran 2019
Dünya Nüfus Beklentisi
155 Okunma.
21 Haziran 2019
Mursi’nin Öldürülmesi
108 Okunma.
17 Haziran 2019
Körfezde Tehlikeli Gerginlik
176 Okunma.
14 Haziran 2019
S-400, F-35 Krizi
152 Okunma.
10 Haziran 2019
Sudan’da Tiananmen
180 Okunma.
07 Haziran 2019
Ortadoğu’yu Şekillendiren Savaş
148 Okunma.
02 Haziran 2019
Tiananmen Meydanı
163 Okunma.
31 Mayıs 2019
“Yüzyılın Şakası”
209 Okunma.
27 Mayıs 2019
Theresa May: Yolun Sonu
219 Okunma.
25 Mayıs 2019
Felakete Doğru mu?
180 Okunma.
20 Mayıs 2019
Müslüman Kardeşler Terörist mi?
266 Okunma.
17 Mayıs 2019
ABD-Çin Ticaret Savaşları
205 Okunma.
10 Mayıs 2019
Biyolojik Çeşitlilik Tehlikede
221 Okunma.
06 Mayıs 2019
Demokrasinin Performansı
169 Okunma.
02 Mayıs 2019
Silahlanma Yarışları
195 Okunma.
26 Nisan 2019
Sri Lanka Katliamı
233 Okunma.
22 Nisan 2019
Komedyen Devlet Başkanı
261 Okunma.
19 Nisan 2019
Notre Dame Trajedisi
235 Okunma.
15 Nisan 2019
Sudan: Mücadeleye Devam
229 Okunma.
12 Nisan 2019
Dünyanın En İlginç Seçimleri
270 Okunma.
08 Nisan 2019
Netanyahu’nun Kaderi
286 Okunma.
05 Nisan 2019
NATO 70 Yaşında
333 Okunma.
01 Nisan 2019
Theresa May’in Sonu
300 Okunma.
29 Mart 2019
Cezayir, Sudan: Demokratik Değişim Yakın Mı?
287 Okunma.
25 Mart 2019
Kazakistan’da Siyasi Değişim (Mi?)
264 Okunma.
22 Mart 2019
Katliam ve Seçimler
314 Okunma.
17 Mart 2019
Yeni Zelanda Katliamı
392 Okunma.
14 Mart 2019
İngiltere: Bundan Sonra Ne Olacak?
341 Okunma.
10 Mart 2019
Brexit: Kritik Hafta
395 Okunma.
07 Mart 2019
Macron Ne Diyor?
426 Okunma.
04 Mart 2019
Hindistan Ve Pakistan Ateşle Oynamamalı
392 Okunma.
02 Mart 2019
Ah Brexit, Vah Brexit
379 Okunma.
25 Şubat 2019
Böcekler ve Geleceğimiz
456 Okunma.
22 Şubat 2019
Gitmeyi Bilmeyen Liderler
524 Okunma.
19 Şubat 2019
Münih Güvenlik Konferansı
729 Okunma.
14 Şubat 2019
Enerji Devlerinin Sorumluluğu
261 Okunma.
10 Şubat 2019
Batı Avrupa, Doğu Avrupa
255 Okunma.
08 Şubat 2019
Tsipras’ın Türkiye Ziyareti
250 Okunma.
03 Şubat 2019
İran Devrimi 40 Yaşında
257 Okunma.
31 Ocak 2019
Sudan’da Değişim Olacak Mı?
262 Okunma.
Haber Yazılımı