Ajans Cyprus Dış Haberler Sorumlusu ve TESPAM dış politika analisti Emre Diner, Azerbaycan’da yayın yapan Sherg Gazetesi’ne verdiği röportajda, ABD-İsrail ile İran arasında devam eden savaşın küresel etkilerine dikkat çekti. Diner, çatışmaların dördüncü haftasına girdiğini ve jeopolitik belirsizliğin derinleştiğini söyledi.
Diner, son 24 saat içinde ABD ile İran arasında “görüştük-görüşmedik” tartışmasının yaşandığını belirterek, arka kapı diplomasisinin devrede olduğuna işaret etti. ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırıları 9 Nisan’da sonlandırmayı hedeflediği yönündeki iddialara da değinen Diner, savaşın uzamasının İsrail’in bölgedeki stratejik hedefleriyle bağlantılı olduğunu ifade etti. Trump ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu arasında İran politikası konusunda görüş ayrılıklarının belirginleştiğini de vurguladı.
“Savaşın Enerji Boyutu Tüm Dünyayı Etkiliyor”
Ortadoğu’daki çatışmanın artık bölgesel bir mesele olmaktan çıktığını belirten Diner, özellikle enerji arzı üzerindeki etkilerin küresel ölçekte hissedildiğini söyledi. İran güçlerinin Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasının, petrol, doğal gaz ve gübre sevkiyatlarını ciddi şekilde kısıtladığını ifade eden Diner, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin bu boğazdan geçtiğine dikkat çekti.
Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatlarının yaklaşık yüzde 50 arttığını belirten Diner, bu durumun küresel ekonomide ciddi dalgalanmalara yol açtığını kaydetti.
Savaşın Bitirilmesi İçin 3 Aşamalı Strateji
Emre Diner, çatışmaların sona erdirilmesi için üç ana eksende bir strateji izlenmesi gerektiğini belirtti:
- Uluslararası güvenlik koalisyonu kurulmalı: Türkiye, Azerbaycan, Çin, Pakistan, Endonezya, Umman, Katar ve Suudi Arabistan gibi aktörlerin dahil olacağı bir yapı ile enerji arz güvenliği sağlanmalı.
- Ateşkes için diplomatik baskı artırılmalı: ABD ve İran arasında özellikle Hürmüz Boğazı gerilimi üzerinden ateşkes zemini oluşturulmalı.
- İnsani ve ticari koridorlar açılmalı: Birleşmiş Milletler öncülüğünde gıda ve gübre taşımacılığını güvence altına alacak mekanizmalar devreye alınmalı.
Diner, bu süreçte ABD’nin doğrudan koalisyona dahil edilmemesinin, girişimin tarafsızlığı açısından önemli olabileceğini de vurguladı.
Uzun Vadeli Çözüm: Enerji ve Güvenlik Dengesi
Uzun vadede Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme ve deniz güvenliği faaliyetlerinin artırılması gerektiğini belirten Diner, İran’ın enerji altyapısının yeniden inşasını içeren kapsamlı bir barış planının gündeme alınabileceğini ifade etti. Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılmasının da küresel barışa katkı sağlayabileceğini söyledi.
Türkiye ve Azerbaycan’ın enerji ve jeopolitik açıdan stratejik rolüne dikkat çeken Diner, alternatif boru hatlarıyla Avrupa’ya uzanan yeni enerji koridorlarının oluşturulmasının önemine işaret etti.
“Bu Savaş Çin’i de Yakından İlgilendiriyor”
Diner, Ortadoğu’daki savaşın yalnızca ABD-İsrail ve İran ekseninde değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, Çin’in de süreci yakından takip ettiğini söyledi. ABD’nin sınırlı füze kapasitesinin bu süreçte önemli bir faktör olduğunu ifade eden Diner, Pekin yönetiminin ABD’nin kaynaklarının tükenmesini beklediğini öne sürdü.
ABD’nin savaşı sonlandırma isteğinin arkasında, Çin’in Tayvan’a yönelik olası hamlelerini dengeleme stratejisinin de yer alabileceğini belirten Diner, özellikle Malakka Boğazı ve Tayvan hattındaki jeopolitik risklere dikkat çekti.
Küresel Dengeler İçin Kritik Süreç
Diner’e göre, Ortadoğu’daki savaşın sona ermesi yalnızca enerji fiyatlarının dengelenmesi açısından değil, aynı zamanda küresel jeopolitik istikrarın sağlanması ve Çin-Tayvan geriliminin kontrol altına alınması açısından da kritik önem taşıyor.
