Prof.Dr. Vedat Yorucu Yazdı… Covid-19, Şimdiki Durum ve Ekonomik Beklentiler
Date Added: 14 Aralık 2020, 05:31

Covid-19’un salgına dönüşmesi kapanmamıza neden olmuştur. Ulaşım aksamış, uçuşlar iptal edilmiştir. Turizm, Yüksek Öğrenim sektörü, hizmet yoğun sektörler ve lokomotif sektörler olduğundan hemen etkilenmiştir. Maaş kesintileri, alım gücünün düşmesi ve reel sektörde yavaşlama izlenmektedir. İşsizlik oranında artış, harcanabilir gelirde azalma, alınan kredilerin geri ödenememesi, bankaların tahsili gecikmiş alacaklarındaki artış, döviz kurlarındaki artışa paralel Türk Lirası’ndaki değer kaybı, enflasyon oranının artması, faizlerin yükselmesi ekonomik kaygıların artmasına neden olmaktadır.

*****

2020 yılı birinci ve ikinci çeyreğinde ülkemizde bir önceki yılın aynı ayına göre enflasyondaki değişim oranları, Mart ayında yüzde 12,87, Nisan ayında yüzde 8,34, Mayıs ayında yüzde 8,64 ve Haziran ayında yüzde 8,36 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2020 yılı üçüncü çeyreği sonu itibarıyla yıllık enflasyon yüzde 11,18 olarak gerçekleşmiştir (Kaynakça KKTC İstatistik Kurumu ve KKTC Merkez Bankası Bülteni (I; II, III).

*****

KKTC Ticaret Dairesi tarafından açıklanan ihracat ve ithalat verilerine göre 2020 yılının ilk çeyreğinde ABD doları cinsinden ihracat toplamı bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 28,3, ikinci çeyreğinde yüzde 21,3, üçüncü çeyreğinde ise yüzde 14,1 artmıştır. 2019 yılının ilk dokuz ayında yapılan ihracat toplamı 67 milyon ABD doları iken, 2020 yılının aynı döneminde 83 milyon ABD dolarına yükselmiştir. İthalat toplamı ise 2020 yılı ilk çeyreğinde önceki yılın aynı dönemine göre ABD doları bazında yüzde 17 azalmıştır. İthalat toplamı, Covid-19 salgınının etkilerinin daha derin hissedildiği 2020 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 43,5 düşüş göstererek,  199 milyon ABD dolarına gerilemiştir. 2020 yılı üçüncü çeyreğinde ise ithalat toplamı önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 25,5 gerileyerek, 254,8 milyon ABD doları olmuştur.

*****

KKTC Merkez Bankası’nın yayınladığı III: Çeyrek Ekonomik Bülteni’nde yer alan resmi verilere göre Kamu maliyesi 2020 yılı birinci çeyreğinde 98,5 milyon TL fazla verirken, Covid-19 salgınına bağlı olarak alınan kapanma önlemlerinin de etkisiyle 2020 yılı ikinci çeyreğinde 257,8 milyon TL açık vermiştir. 2020 mali yılının ikinci çeyreğinde bütçe gelirleri ve bütçe giderleri sırasıyla 1.475,5 ve 1.733,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2020 mali yılının üçüncü çeyreğinde ise bütçe gelirleri 2.331,9 milyon TL olurken, bütçe giderleri 2.231,4 milyon TL olmuş ve kamu maliyesi 100,5 milyon TL fazla vermiştir. Yerel gelirler ile bütçe giderleri arasındaki açığın giderilmesi için en önemli finansman kaynağı olan Türkiye Cumhuriyeti’nden alınan bağış, yardım ve krediler kalemi toplamı 2020 yılının ilk dokuz ayında 656,9 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

*****

KKTC Bankacılık sektörü performansını incelediğimde en dikkat çekici konu, Tahsili Gecikmiş Alacaklar kalemindeki artış olmuştur. 2020 yılı üçüncü çeyreği sonu itibarıyla sektörün tahsili gecikmiş alacakları (TGA) bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 34,3 artarak 1.481 milyon TL’ye yükselmiştir. Ekonomimize olumlu finansman kaynağı sağlayan Türkiye Cumhuriyeti’nin kısa vadeli ve uzun vadeli dış borç stoku, artan döviz ihtiyacı, turizm ve ihracatta Türkiye ekonomisinin Covid nedeniyle kan kaybetmesine ve beklenilen düzeyde döviz geliri elde edememesine neden olmuştur.

Kısa Vade:                                                 Uzun Vade

Kamu :   $26,068                                      $137,235

TCMN :    19,630                                                    8

Özel :        77,965                                        160,920

Toplam: $ 123,663                                   $298,163

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, Türkiye’nin toplam dış borç yükü 421 milyar dolar civarındadır. Bunun 123 milyar doları kısa vadeli, 298 milyar doları da uzun vadeli borçtur. Kısa vadede ağırlıklı olarak borç yükü Özel Sektör’e aittir. Kısa vadede ihtiyatlı olmamızda fayda olduğunu düşünüyorum.