Diyarbakır’da 1932 yılında, dönemin şehircilik anlayışı doğrultusunda Dağkapı ve Mardin Kapı çevresinde yıkılan surların bazı bölümleri, yapay zekâ teknolojisi kullanılarak dijital ortamda yeniden oluşturuldu.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında, şehrin hava alması ve genişlemesi gerekçesiyle alınan karar doğrultusunda, dönemin Diyarbakır Valisi Hasan Faiz Ergun’un uygulamaya koyduğu yıkım süreci, kentin en önemli tarihi yapılarından biri olan surları hedef aldı. Özellikle Dağkapı çevresinde dinamit kullanılarak yapılan patlatmalar, surların bir kısmının tamamen ortadan kalkmasına neden oldu.
BİLİM İNSANLARI KARŞI ÇIKTI, YIKIM GEÇ DE OLSA DURDURULDU
Söz konusu yıkım, dönemin birçok bilim insanı ve kanaat önderinin tepkisini çekti. Bu isimler arasında öne çıkan Fransız arkeolog Albert Gabriel, Diyarbakır surlarının yıkılmasının bilimsel açıdan doğru olmadığını savunarak Ankara’ya telgraflar gönderdi. Gabriel, surların şehrin hava almasını engellemediğini bilimsel verilerle ortaya koydu. Yapılan girişimlerin ardından yıkım süreci durduruldu ancak Dağkapı ve Mardin Kapı çevresindeki bölümler bu karardan önce ciddi zarar gördü.
YIKILMASAYDI BUGÜN NASIL GÖRÜNÜRDÜ
Aradan geçen yılların ardından yıkılan sur bölümlerinin bugünkü görünümü merak konusu oldu. İçerik üreticisi Adem Ulusoy, eski fotoğraflar ve tarihsel verilerden yola çıkarak yapay zekâ destekli bir çalışma hazırladı. “Günümüzde yıkılmamış olsaydı Diyarbakır Surları nasıl olurdu?” sorusuna yanıt arayan projede, 1932’de yıkılan bölümlerin günümüze ulaşmış hali dijital olarak canlandırıldı.
ULUSOY: “ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNİN ŞEHİRLEŞME REFLEKSİ
Çalışmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Adem Ulusoy, yıkımın erken Cumhuriyet dönemine özgü bir şehirleşme anlayışının sonucu olduğunu belirtti. Ulusoy, o dönemde şehirlerin modernleştirilmesi, genişletilmesi ve salgın hastalıkların önlenmesi gerekçeleriyle tarihi yapıların göz ardı edildiğini ifade etti:
Diyarbakır merkezinin yeterince hava almadığı iddiası öne sürülerek surların bir kısmı yıkıldı. Özellikle Dağkapı çevresinde yapılan patlatmalarla burçlar arasındaki bölümler zarar gördü. Ancak bilim insanları bu görüşe katılmıyordu. Albert Gabriel’in girişimleriyle yıkım durduruldu fakat bazı bölümler geri dönüşü olmayan şekilde kaybedildi.
TARİHE DİJİTAL BİR HATIRLATMA
Yıkım sırasında ortaya çıkan molozların uzun süre şehir içinde kaldığını ve dönemin teknik imkânları nedeniyle taşınmasının bile sorun olduğunu hatırlatan Ulusoy, çalışmasının temel amacının tarih bilincine dikkat çekmek olduğunu vurguladı:
Eğer Dağkapı ve Mardin Kapı’daki surlar yıkılmasaydı bugün nasıl görünürdü sorusuna cevap aradım. Yaklaşık 2 bin yıldır ayakta duran bu yapının geçmişini anlatmak ve tarihin önemini hatırlatmak istedim
Kaynak : ensonhaber
