Yazı Detayı
12 Mayıs 2019 - Pazar 21:42 Bu yazı 447 kez okundu
 
İran’la Savaş mı?
Dr.İsmail Kemal
ismailkemal65@gmail.com
 
 

Ortadoğu üzerinde yine kara bulutlar dolaşıyor. ABD ile İran arasındaki gerginlik hızla tırmanıyor. ABD-İran gerginliği tüm dünyada kaygılara neden oluyor. The Economist dergisi bu hafta konuyu kapağına taşıyarak “Collision course” başlığını kullandı. Bu durumun esas sorumlusu Donald Trump’tır. ABD’nin bölgeye USS Abraham Lincoln uçak gemisini, Tarruz Grubu ile Bombardıman Görev Gücü göndermesi, İran’nın Devrim Muhafızlarını terörist örgüt ilan etmesi, Türkiye dahil bazı ülkelerin İran’dan petrol ithal etmelerine izin verilmesinin iptali ve ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun Irak’a yaptığı sürpriz ziyaret bunun somut göstergeleri. ABD Savunma Bakanlığı Orta Doğu'ya "USS Arlington" amfibi savaş gemisini ve bir Patriot hava savunma bataryasını sevk ettiğini de açıkladı. ABD İran’a karşı “Maksimum baskı” politikası uyguluyor. İran’ın bir yıllık beklemeden sonra 8 Mayıs’ta nükleer anlaşmanın bazı bölümlerine uymayacağı yönündeki açıklaması ve 60 günlük süre tanıması da artan gerginliğin göstergesi. İran’ın tepkisi hala ölçülü ve iyi hesaplanmış. Tahran, AB, Rusya ve Çin’in yardımı ile bir çıkış yolu bulmak istiyor. Trump ise İran’ın açıklamasına cevap olarak yeni yaptırımlar açıkladı. İran’ın çelik ve alaminyum sektörlerini hedef aldı. Tek taraflı olarak nükleer anlaşmadan çekilen ABD’nin İran’ın tavrından şikayetçi olması akıl almaz bir şey.  

 

2015 yılında İran’la varılan nükleer anlaşmanın (JCPOA) en önemli sonuçlarından biri Ortadoğu’da korkunç bir savaş tehlikesini ortadan kaldırmasıydı. Nükleer anlaşma sonrasında Ortadoğu ve dünya rahat bir nefes almıştı. İran anlaşmaya itaat etmişti. ABD Başkanı Donald Trump’ın 8 Mayıs 2018’de nükleer anlaşmadan çekilme ve İran’a yaptırımlar uygulama kararı durumu değiştirdi. Belli ki Trump yönetimi İran’la gerginliği artırma peşinde. Sonuçta Trump’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Dışişleri Bakanı Pompeo savaş taraftarı olmakla biliniyorlar. İran ve Avrupa, JCPOA’yı korumak istiyorlar ama işin nereye varacağını tahmin etmek zor.

 

Belli ki Trump yönetimi İran rejimini izole ederek boğma peşinde. Uygulanan yaptırımlar İran ekonomisine büyük zarar veriyor. IMF bu yıl İran GSYİH’nın yüzde 6 oranında azalacağını tahmin ediyor. Ekonomik zorlukların yükünü halk çekiyor. Amerikalılar İran’da rejim değişikliği peşinde. Ülkede istikrarsızlık yaratmayı hedefliyorlar. Ekonomik zorlukların halkı rejime karşı ayaklanmaya iteceğini umut ediyorlar. Bu gerçekçi bir beklenti değil. “Maksimum baskı” politikası şimdiye dek başarılı olmadı. Peki, İran’ı yönetenlerin bu baskılara cevabı ne olacak? Geri adım atmaları olasılığı oldukça zayıf. Dikkatli ve ihtiyatlı davranmaları bekleniyor. Tabii çeşitli yöntemlerle bölgede ABD’ye bedel ödetme yolunu da seçebilirler. Bu konuda ellerinde farklı alternatifler, araçlar var. Bölgede bir çok “dostları” var. Gelişmeler bu mecraya girerse savaş tehlikesi artacak. Her iki tarafta da şahinlerin ön plana çıkması tehlikeli senaryoyu güçlendirecektir.

 

Trump yönetimi İran’a karşı uyguladığı bilek bükme politikalarında İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerden destek alıyor. İsrail ve Suudi Arabistan İran’la nükleer anlaşmaya şiddetle karşı çıkmış, Trump’ın anlaşmadan çekilme kararını sevinçle karşılamışlardı. Netanyahu hükümeti İran’a yönelik tehditlerini artırmış durumda. Ancak İran’ın bölgesel ittifakları da küçümsenemez. İran, rakiplerinin hatalarından iyi yararlanarak Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’a kadar uzanan bir nüfuz alanı oluşturdu. ABD’yi en fazla rahatsız eden de bu. Tabii bir de İran’ın balistik füze programı rahatsızlık yaratıyor. Ne var ki şu anda İran bölgede güçlü konumda ve ABD’nin bunu geri püskürtmesi zor.

 

ABD ve İran savaş istemediklerini söyleseler de oluşan durum tehlikeli. ABD’nin askeri alanda attığı adımlar savaş tehlikesini artırıyor. ABD Irak’ta yaptığı büyük hatayı tekrarlar mı? Bolton, Pompeo gibiler ABD’nin askeri gücüne güvenerek savaş taraftarı olabilirler. Ne de olsa Bolton Irak savaşının mimarlarından biriydi. Ama bu şahinlerin Ortadoğu hesapları yanlış çıkabilir. Evet ABD askeri olarak üstündür. İran’a büyük zarar verebilir. Ne var ki, İran da ABD’ye ciddi zarar verebilir. Asimetrik saldırılar gerçekleştirebilir. Savaş çıkış yolu değildir. Hiç kimsenin yararına olmaz. İran’la devam eden anlaşmazlıkların çözümlenmesinin en iyi yolu diplomasidir. Çatışma kaçınılmaz değildir. Diplomasi sorunlara çözüm üretebilir. Yeter ki iyi niyet olsun. İran’ın açıkladığı 60 günlük süre bitince ne olacak? Bekleyip göreceğiz. Ciddi bir krizle karşı karşıya olduğumuza kuşku yok. Krizi aşmak için soğukkanlı, yaratıcı yaklaşımlara ihtiyaç var.

 
Etiketler: İran’la, Savaş, mı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
24 Ocak 2020
Salgın tehdidi
81 Okunma.
20 Ocak 2020
Sonuna kadar Putin
137 Okunma.
16 Ocak 2020
Yükselen yıldız Putin
248 Okunma.
12 Ocak 2020
Dünya Ekonomik Forumu 50. toplantısı
295 Okunma.
10 Ocak 2020
Süleymani’den sonra
118 Okunma.
05 Ocak 2020
Ortadoğu’da deprem
188 Okunma.
02 Ocak 2020
2020’ye Girerken
184 Okunma.
30 Aralık 2019
İdlib Trajedisi
205 Okunma.
27 Aralık 2019
Libya Çıkmazı
262 Okunma.
22 Aralık 2019
Libya'nın Geleceği
640 Okunma.
13 Aralık 2019
İngiltere Kaderini Oyluyor
459 Okunma.
09 Aralık 2019
Cezayir nereye?
289 Okunma.
02 Aralık 2019
Kritik NATO zirvesi
476 Okunma.
29 Kasım 2019
BM: Felakete doğru gidiyoruz
237 Okunma.
21 Kasım 2019
İran da hareketlendi
217 Okunma.
18 Kasım 2019
Enerji Perspektifleri
231 Okunma.
14 Kasım 2019
Erdoğan Washigton’da
290 Okunma.
11 Kasım 2019
Berlin Duvarı
300 Okunma.
08 Kasım 2019
Bilim İnsanları Uyarıyor
500 Okunma.
04 Kasım 2019
30 Yıl Sonra Doğu Avrupa
473 Okunma.
01 Kasım 2019
Şili’de Halk Ayaklanması
323 Okunma.
28 Ekim 2019
2019 Küresel Servet Raporu
548 Okunma.
24 Ekim 2019
Lübnan Ayakta
325 Okunma.
21 Ekim 2019
Brexit Bilmecesi
331 Okunma.
17 Ekim 2019
Putin Suudi Arabistan’da
271 Okunma.
14 Ekim 2019
Dünyada Rekabetin Durumu
216 Okunma.
10 Ekim 2019
Irak’ta Protestolar
288 Okunma.
07 Ekim 2019
Yaşanamaz Dünya
302 Okunma.
05 Ekim 2019
Çin Halk Cumhuriyeti 70 yaşında
244 Okunma.
30 Eylül 2019
Trump Azledilecek mi?
170 Okunma.
26 Eylül 2019
Mısır Hareketlenirken
216 Okunma.
23 Eylül 2019
İklim Değişikliği: Milyonlar Sokaklarda
210 Okunma.
20 Eylül 2019
Suudi Arabistan Krizi
409 Okunma.
16 Eylül 2019
Netanyahu’nun Kaderi
521 Okunma.
13 Eylül 2019
Demokrasinin Sonu mu?
434 Okunma.
09 Eylül 2019
Kaftancıoğlu’ndan Çok Korkmuşlar
768 Okunma.
06 Eylül 2019
Brexit Kazanı Fokur Fokur
548 Okunma.
02 Eylül 2019
İngiliz Demokrasisine Darbe
527 Okunma.
30 Ağustos 2019
Afganistan’da Barış Olacak Mı?
549 Okunma.
25 Ağustos 2019
Kritik G7 Zirvesi
588 Okunma.
23 Ağustos 2019
Enerjide Geçiş Dönemi
425 Okunma.
18 Ağustos 2019
Keşmir Krizi Büyüyor
679 Okunma.
16 Ağustos 2019
Protestolar: Hong Kong, Rusya
450 Okunma.
12 Ağustos 2019
AB’nin Zayıf Halkası İtalya
311 Okunma.
09 Ağustos 2019
Su Stresi Artarken
351 Okunma.
05 Ağustos 2019
Çin ve Dünyamız
346 Okunma.
29 Temmuz 2019
Mitsodakis Gelirken
312 Okunma.
25 Temmuz 2019
Boris Johnson Dönemi
227 Okunma.
21 Temmuz 2019
Körfez’de Sular Isınırken
251 Okunma.
19 Temmuz 2019
Dünyada Enerji Durumu
280 Okunma.
15 Temmuz 2019
S-400 Füzeleri Varırken
283 Okunma.
12 Temmuz 2019
Türkiye Niçin Yalnız?
312 Okunma.
07 Temmuz 2019
Yunanistan Sandık Başında
281 Okunma.
04 Temmuz 2019
Aşırı Sıcaklar
245 Okunma.
30 Haziran 2019
G20 Zirvesine Bakış
260 Okunma.
24 Haziran 2019
Dünya Nüfus Beklentisi
310 Okunma.
21 Haziran 2019
Mursi’nin Öldürülmesi
265 Okunma.
17 Haziran 2019
Körfezde Tehlikeli Gerginlik
343 Okunma.
14 Haziran 2019
S-400, F-35 Krizi
300 Okunma.
10 Haziran 2019
Sudan’da Tiananmen
331 Okunma.
07 Haziran 2019
Ortadoğu’yu Şekillendiren Savaş
292 Okunma.
02 Haziran 2019
Tiananmen Meydanı
310 Okunma.
31 Mayıs 2019
“Yüzyılın Şakası”
364 Okunma.
27 Mayıs 2019
Theresa May: Yolun Sonu
363 Okunma.
25 Mayıs 2019
Felakete Doğru mu?
322 Okunma.
20 Mayıs 2019
Müslüman Kardeşler Terörist mi?
407 Okunma.
17 Mayıs 2019
ABD-Çin Ticaret Savaşları
362 Okunma.
10 Mayıs 2019
Biyolojik Çeşitlilik Tehlikede
364 Okunma.
06 Mayıs 2019
Demokrasinin Performansı
303 Okunma.
02 Mayıs 2019
Silahlanma Yarışları
352 Okunma.
26 Nisan 2019
Sri Lanka Katliamı
389 Okunma.
22 Nisan 2019
Komedyen Devlet Başkanı
432 Okunma.
19 Nisan 2019
Notre Dame Trajedisi
385 Okunma.
15 Nisan 2019
Sudan: Mücadeleye Devam
398 Okunma.
12 Nisan 2019
Dünyanın En İlginç Seçimleri
427 Okunma.
08 Nisan 2019
Netanyahu’nun Kaderi
451 Okunma.
05 Nisan 2019
NATO 70 Yaşında
487 Okunma.
01 Nisan 2019
Theresa May’in Sonu
436 Okunma.
29 Mart 2019
Cezayir, Sudan: Demokratik Değişim Yakın Mı?
452 Okunma.
25 Mart 2019
Kazakistan’da Siyasi Değişim (Mi?)
446 Okunma.
22 Mart 2019
Katliam ve Seçimler
455 Okunma.
17 Mart 2019
Yeni Zelanda Katliamı
539 Okunma.
14 Mart 2019
İngiltere: Bundan Sonra Ne Olacak?
522 Okunma.
10 Mart 2019
Brexit: Kritik Hafta
581 Okunma.
07 Mart 2019
Macron Ne Diyor?
593 Okunma.
04 Mart 2019
Hindistan Ve Pakistan Ateşle Oynamamalı
578 Okunma.
02 Mart 2019
Ah Brexit, Vah Brexit
547 Okunma.
25 Şubat 2019
Böcekler ve Geleceğimiz
638 Okunma.
22 Şubat 2019
Gitmeyi Bilmeyen Liderler
714 Okunma.
19 Şubat 2019
Münih Güvenlik Konferansı
891 Okunma.
14 Şubat 2019
Enerji Devlerinin Sorumluluğu
406 Okunma.
10 Şubat 2019
Batı Avrupa, Doğu Avrupa
406 Okunma.
08 Şubat 2019
Tsipras’ın Türkiye Ziyareti
407 Okunma.
03 Şubat 2019
İran Devrimi 40 Yaşında
416 Okunma.
31 Ocak 2019
Sudan’da Değişim Olacak Mı?
406 Okunma.
Haber Yazılımı