İlişkilerde sınırlar çoğu zaman yanlış anlaşılır. Birçok insan, sınır koymayı sevgisizlik, geri çekilme veya mesafe sanır. Oysa sınırsızlık kaos getirir, belirsizlik güvensizliği büyütür, güvenin olmadığı yerde ise sevgi kök salamadan solar.
Erich Fromm’un ünlü cümlesi kulağımda çınlıyor:
“Sevgi, pasif bir duygu değil; aktif bir güçtür.”
Ve bu aktif güç, kendini koruyan, bir başkasına saygı duymayı bilen, nerede duracağını ve nerede yaklaşacağını ayırt eden bir bilinç gerektirir.
Ben de bugün sana bu bilincin temelini, yani “partnerler arasındaki sınırların” ne olduğunu, neden var olduğunu ve yok sayıldığında neye dönüştüğünü anlatmak istiyorum.
Bir ilişkide iki ayrı insan vardır. İki ayrı geçmiş, iki ayrı duygu düzeni, iki ayrı değer sistemi ve iki ayrı ihtiyaç haritası…
Sınırlar işte tam burada devreye girer; iki bireyin çatışmasını değil, ortak bir yol haritasında buluşmasını mümkün kılar.
Sınır nedir?
Sınır, “ben buradayım, sen oradasın” demek değildir.
Asıl anlamı şudur:
“Benim neye ihtiyacım var, neye izin veririm, neye vermem ve bunu sana dürüstçe bildiririm.”
Sınır koymak, duvar örmek değildir. Duvar, dışarıyı tamamen keser. Sınır ise kapısı olan bir çittir; ilişkiyi düzenler.
Fromm bunu şöyle özetler:
“Sevgi, özgürlüğü şart koşar; çünkü ancak özgür insanlar sevebilir.”
Birinin alanına izinsiz girmek, özgürlüğünü zedeler. Özgürlüğü zedelenen kişi ise sevginin içinde kendini güvende hissedemez.
Her sınırın arkasında bir değer yatar.
Sesimizi yükseltmeme sınırı “saygı”yı korur.
Haftada bir kendimize ait zaman istemek “öz benlik” ihtiyacını korur.
Partnerimizle tartışırken hakareti reddetmek “değer ve onur”u korur.
Sosyal hayatı paylaşırken “mahremiyet”i korumak, ilişkinin sağlığını korur.
Özetle sınırlar, sevgiyi ayakta tutan görünmez iskelelerdir.
Kişisel sınırların korunmadığı ilişkilerde üç durum ortaya çıkar:
- Kimlik Eriyişi
Partnerlerden biri zamanla kendini kaybeder.
“Ben ne istiyorum?” sorusu yerine “O ne der?” sorusu yerleşir.
Bu da bağımlılığı ve tükenmişliği tetikler.
- Sessiz Kızgınlık Birikimi
Sınır çizmediğimiz her seferde aslında içimizde küçük bir öfke depolanır.
Zamanla bu, ilişkiye zarar veren pasif bir kırgınlığa dönüşür.
- Güvensizlik Döngüsü
Kişisel sınırların olmadığı bir ilişkide davranışların da sınırı yoktur.
Birinin nerede duracağını bilememek, belirsizliği artırır. Belirsizlik ise güvensizliği tetikler.
Fromm’un dediği gibi:
“Sevgi, güven ister; güvensizlikte sevgi yaşayamaz.”
Sınır koymak bir emir değildir.
Bir kişiyi suçlamak değildir.
Rest çekmek hiç değildir.
Sağlıklı sınır, ben diliyle, suçlamadan, tehdit etmeden, açık ve tutarlı bir iletişimle kurulur:
- “Böyle hissettiğimde biraz zamana ihtiyacım oluyor.”
- “Bu konu benim için hassas, buna saygı duyman benim için önemli.”
- “Gergin konuşmalar beni yoruyor; konuşmadan önce sakinleşmek istiyorum.”
- “Bunu yaptığında alanım ihlal ediliyor gibi hissediyorum.”
Sınır koymak, ilişkinin içinden konuşmaktır; ilişkinin dışına çıkmak değil.
Eğer partnerler sınırları yok sayarsa, ilişki üç yöne savrulur:
- Güç savaşları başlar.
Bir taraf baskınlaşır, diğeri içe kapanır. - Duygusal kopukluk oluşur.
Sürekli tetiklenen kişiler sevgiyi duyamaz hale gelir. - Gizli hesaplaşmalar birikir.
Açık iletişim yerini manipülatif davranışlara bırakır.
Ve en önemlisi, ilişkinin temeli olan saygı yıpranır.
Saygının zedelendiği yerde sevgi artık bir duygu değil, bir bağımlılık döngüsüne dönüşür.
Fromm sevgiyi “bir beceri” olarak tanımlar.
Becerinin içinde ise sorumluluk, özen, saygı ve bilgi vardır.
Sınırlar ise bu becerinin en görünür ifadesidir.
Çünkü sınır koyan kişi şunu söyler:
- “Seni seviyorum ama kendimi de seviyorum.”
- “Sana değer veriyorum ama kendi değerimi unutmuyorum.”
- “Biz’i kurarken Ben’i yok etmiyorum.”
Sağlıklı sınır, ilişkiyi daraltmaz; nefes alır hale getirir.
İki kişiyi karşı karşıya değil, yan yana getirir.
Sevgiyi kısıtlamaz; çerçevelediği için güçlendirir.
Kısacası, sınır koymak sevgiden kaçmak değildir.
Sınır koymak, sevgiyi korumanın en dürüst yoludur.
